Хрватска е една од петте земји на Европската унија кои наводно „постојано и намерно го поткопуваат владеењето на правото“, предупредува водечката група за граѓански слободи во Европа.

Контекст

Според извештајот на Европската унија за граѓански слободи (Liberties), владите на Бугарија, Хрватска, Унгарија, Италија и Словачка се опишани како „демонтажери“ кои активно го поткопуваат владеењето на правото. Демократските стандарди се влошуваат и во шест други земји на ЕУ.

Хрватска како „демонтажер“

Извештајот за 2026 година наведува дека владеењето на правото во Словачка, под популистичката, авторитарна и проруска влада на Роберт Фицо, се влошило во сите области – судството, борбата против корупцијата, слободата на медиумите и контролата на граѓанското општество. Слична е состојбата и во Бугарија, додека Унгарија, каде Виктор Орбан е на власт веќе шеснаесет години, останува во своја категорија со регресивни закони и политики кои не покажуваат знаци на промена.

Напади врз новинари и потиснување на медиумите

Liberties откри дека условите за владеење на правото најмногу се влошиле во 2025 година во демократскиот столб на проверки и баланси, каде што НВО и граѓанското општество треба да можат да ги оспоруваат одлуките и да ги држат владите одговорни. Регресивното законодавство и строгите казни за учество во протести стануваат сè почести, вклучувајќи ја и Унгарија, каде што настаните на Pride се забранети, а организаторите, вклучувајќи го и градоначалникот на Будимпешта, се под формална истрага.

Во Италија, усвоен е строг безбедносен декрет кој ги криминализира блокадите на патишта и други форми на несогласување, но ги зајакнува овластувањата на полицијата. Во неколку земји, демонстрантите кои се залагаат за климата и за слободата на Палестина се соочуваат со забрани и криминализација.

Правна и институционална состојба

Нема напредок во столбот на правдата; Liberties предупредува на критички и непријателски политички дискурс кон судството и институциите за човекови права. Малку напредок е видлив во борбата против корупцијата, додека слободата на медиумите е подобрена само во некои земји. Нападите врз новинари се зголемени во Бугарија, Хрватска, Италија, Холандија и Словачка. Забележително е дека Хрватска стана позната по својот исклучително лош правосуден систем и бесмислени тужби со цел да ги замолчат медиумите.

Силни демократии како Белгија, Данска, Франција, Германија и Шведска се означени како „лизгачи“, каде што владеењето на правото опаѓа во некои области, но ерозијата не е систематска. Земји како Чешка, Естонија, Грција, Ирска, Литванија, Холандија, Романија и Шпанија се класифицирани како „стагнантни“, без значајни промени во владеењето на правото. Полска покажала ограничен напредок, додека премиерот Доналд Туск се обидува да врати независно судство кое беше компромитирано од поранешната влада на PiS.

Само Латвија заслужува статус на „вреден работник“, активно подобрувајќи ги стандардите за владеење на правото.

Критика на институциите и инструментите на Европската унија

Извештајот ги критикува институциите на ЕУ, велејќи дека во 2025 година тие ги одразиле постоечките проблеми и не успеале доследно да ги применат и бранат основните права.

Liberties предупредува дека повторувањето на препораките без следење не ги запира континуираните напори за поткопување на владеењето на правото, дополнително еродирајќи ја кредибилноста на ЕУ.